Khi mới bắt đầu tham gia vào đầu tư hầu như các bạn đều đã được nghe qua thuật ngữ lạm phát. Vậy lạm phát là gì? Tác động như thế nào đến nền kinh tế trong nước và thế giới. Để hiểu rõ lạm phát cực kì quan trọng để có thể nhận biết được ảnh hưởng của chỉ số này đến tiền tệ, thu nhập và giá hàng hóa.

1.Lạm phát là gì?

Lạm phát là sự gia tăng liên tục và toàn diện của mức giá chung của hàng hóa và dịch vụ trong một nền kinh tế trong một khoảng thời gian nhất định. Khi lạm phát xảy ra, sức mua của đồng tiền giảm đi, nghĩa là với cùng một lượng tiền, người tiêu dùng có thể mua được ít hàng hóa và dịch vụ hơn so với trước đây.

Một chỉ số lạm phát bằng 0 hoặc giá trị dương nhỏ sẽ được xem là “ ổn định giá cả”

Venezuela là ví dụ điển hình về trường hợp lạm phát phi mã trên thế giới. Năm 1980 khủng hoảng thừa cung dầu diễn ra, Venezuela bắt đầu cuộc chiến chống lạm phát. Đến năm 1998, tổng thống Hugo Chavez đưa ra các chính sách giúp đời sống người dân cải thiện. Nhưng các chương trình được cải cách quá phụ thuộc vào dầu mỏ. Đến năm 2010 Venezuela đối mặt với tỷ lệ lạm phát đạt đỉnh điểm là 27%. Cho đến năm 2020 con số lạm phát đã gần 3000%, lạm phát đã gây ra những hệ lụy nghiêm trọng tới nền kinh tế Venezuela. Giá cả tăng cao, đồng Bolivar giảm mạnh. Kéo theo hàng hóa và dịch vụ thiếu hụt, đời sống người dân ngày càng khó khăn.

 

2.Các loại lạm phát:

1. Lạm phát vừa phải (Moderate Inflation): Mức tăng giá cả hàng năm ở mức thấp (thường là dưới 10%). Lạm phát này thường không gây ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế và có thể nằm trong mức mục tiêu của các ngân hàng trung ương.

 

2. Lạm phát phi mã (Galloping Inflation): Khi lạm phát tăng nhanh chóng và vượt quá 10% mỗi năm. Điều này có thể gây ra sự bất ổn trong nền kinh tế và khó khăn cho việc lập kế hoạch kinh doanh.

 

3. Siêu lạm phát (Hyperinflation): Tình trạng lạm phát rất cao, thường vượt quá 50% mỗi tháng, dẫn đến sự sụp đổ của đồng tiền quốc gia và khiến nền kinh tế rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng.

 

3.Nguyên nhân gây ra lạm phát:

3.1. Lạm phát do cầu kéo (Demand-Pull Inflation): 

Xảy ra khi nhu cầu về hàng hóa và dịch vụ tăng mạnh hơn so với khả năng cung cấp, dẫn đến giá cả tăng.

Lạm phát do cầu kéo (Demand-Pull Inflation) là loại lạm phát xảy ra khi tổng cầu về hàng hóa và dịch vụ trong nền kinh tế tăng mạnh hơn so với tổng cung, dẫn đến sự tăng giá cả. Điều này thường xảy ra trong các giai đoạn kinh tế phát triển nhanh, khi thu nhập của người dân tăng lên, hoặc khi chính phủ thực hiện các chính sách kích cầu như tăng chi tiêu công hoặc giảm thuế.

Nguồn: Internet

Nguyên nhân của lạm phát do cầu kéo:

-Tăng thu nhập và tiêu dùng: Khi thu nhập của người dân tăng, họ có xu hướng tiêu dùng nhiều hơn. Sự gia tăng tiêu dùng này dẫn đến việc các nhà sản xuất phải đối mặt với nhu cầu lớn hơn, từ đó có thể đẩy giá cả lên cao.

 

-Chính sách tài khóa mở rộng: Khi chính phủ tăng chi tiêu hoặc giảm thuế, người dân và doanh nghiệp có nhiều tiền hơn để tiêu dùng và đầu tư, từ đó làm tăng tổng cầu trong nền kinh tế.

 

-Chính sách tiền tệ nới lỏng: Khi ngân hàng trung ương giảm lãi suất hoặc thực hiện các biện pháp để tăng cung tiền trong nền kinh tế, chi phí vay mượn giảm xuống, khuyến khích tiêu dùng và đầu tư tăng lên, từ đó thúc đẩy tổng cầu.

 

-Gia tăng đầu tư: Khi có nhiều cơ hội đầu tư sinh lợi hoặc điều kiện vay vốn thuận lợi, doanh nghiệp có thể tăng đầu tư vào sản xuất, mua sắm thiết bị, và mở rộng quy mô hoạt động. Điều này làm tăng nhu cầu về hàng hóa và dịch vụ, đặc biệt là nguyên liệu và lao động, dẫn đến tăng giá.

 

-Gia tăng chi tiêu công: Khi chính phủ tăng chi tiêu cho các dự án công cộng như xây dựng cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế, điều này cũng làm tăng tổng cầu trong nền kinh tế.

 

*Hậu quả của lạm phát do cầu kéo:

-Tăng giá hàng hóa và dịch vụ: Do nhu cầu vượt quá cung, các nhà sản xuất có thể tăng giá bán hàng hóa và dịch vụ, dẫn đến lạm phát.

-Tăng lãi suất: Để kiểm soát lạm phát do cầu kéo, ngân hàng trung ương có thể tăng lãi suất để giảm bớt nhu cầu tiêu dùng và đầu tư, điều này có thể làm chậm lại sự tăng trưởng kinh tế.

 

-Tác động đến phân phối thu nhập: Lạm phát thường làm giảm sức mua của người tiêu dùng, đặc biệt là những người có thu nhập cố định hoặc không theo kịp với tốc độ tăng giá.

 

-Gây bất ổn kinh tế: Nếu lạm phát do cầu kéo không được kiểm soát, nó có thể dẫn đến lạm phát cao hơn và kéo dài, làm mất lòng tin vào nền kinh tế và gây ra các vấn đề nghiêm trọng về tài chính.

 

Ví dụ thực tế:

Một ví dụ điển hình của lạm phát do cầu kéo có thể được thấy trong giai đoạn kinh tế bùng nổ, chẳng hạn như sau Chiến tranh Thế giới II khi nền kinh tế Mỹ phát triển mạnh mẽ. Sự gia tăng mạnh mẽ trong tiêu dùng và đầu tư, kết hợp với các chính sách tài khóa và tiền tệ nới lỏng, đã tạo ra áp lực tăng giá trên toàn bộ nền kinh tế.

 

3.2. Lạm phát do chi phí đẩy (Cost-Push Inflation): 

Xảy ra khi chi phí sản xuất tăng, chẳng hạn như chi phí nguyên liệu, lao động, hoặc năng lượng, làm cho các nhà sản xuất phải tăng giá bán hàng hóa và dịch vụ.

Lạm phát do chi phí đẩy (Cost-Push Inflation) là loại lạm phát xảy ra khi chi phí sản xuất hàng hóa và dịch vụ tăng lên, khiến các doanh nghiệp phải tăng giá bán để duy trì lợi nhuận. Điều này dẫn đến sự gia tăng giá cả chung trong nền kinh tế, ngay cả khi cầu về hàng hóa và dịch vụ không thay đổi.

Nguyên nhân của lạm phát do chi phí đẩy:

-Tăng chi phí nguyên liệu: Khi giá của các nguyên liệu đầu vào quan trọng như dầu, kim loại, hoặc lương thực tăng lên, chi phí sản xuất của doanh nghiệp tăng theo. Để bù đắp cho chi phí này, doanh nghiệp thường phải tăng giá bán sản phẩm.

-Tăng chi phí lao động: Khi tiền lương và các khoản phúc lợi cho người lao động tăng lên, chi phí sản xuất cũng tăng. Điều này có thể xảy ra do áp lực từ công đoàn, luật pháp quy định mức lương tối thiểu cao hơn, hoặc thiếu hụt lao động trong thị trường.

 

-Tăng chi phí năng lượng: Chi phí năng lượng, chẳng hạn như điện, xăng dầu, thường chiếm một phần lớn trong chi phí sản xuất. Khi giá năng lượng tăng, các doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí cao hơn và có thể chuyển phần chi phí này sang cho người tiêu dùng thông qua việc tăng giá sản phẩm.

 

-Thuế và quy định: Chính phủ có thể áp dụng các loại thuế mới hoặc tăng thuế hiện hành đối với hàng hóa, dịch vụ, hoặc doanh nghiệp. Ngoài ra, các quy định mới yêu cầu doanh nghiệp phải đầu tư thêm vào thiết bị, công nghệ, hoặc quy trình sản xuất có thể làm tăng chi phí sản xuất, dẫn đến giá cả hàng hóa tăng lên.

-Giảm năng suất: Nếu năng suất lao động hoặc sản xuất giảm do sự thiếu hụt lao động có kỹ năng, sự cố kỹ thuật, hoặc các yếu tố khác, chi phí sản xuất trên mỗi đơn vị sản phẩm sẽ tăng, dẫn đến việc doanh nghiệp tăng giá bán.

 

Hậu quả của lạm phát do chi phí đẩy:

-Giảm sức mua: Khi giá cả hàng hóa và dịch vụ tăng lên do chi phí sản xuất tăng, người tiêu dùng sẽ có ít tiền hơn để chi tiêu cho các mặt hàng khác, làm giảm sức mua.

 

-Tác động đến lợi nhuận doanh nghiệp: Nếu doanh nghiệp không thể tăng giá bán để bù đắp chi phí sản xuất tăng lên, lợi nhuận của họ sẽ giảm, điều này có thể dẫn đến sự suy giảm trong đầu tư và phát triển kinh doanh.

 

-Tăng thất nghiệp: Trong trường hợp lạm phát do chi phí đẩy, các doanh nghiệp có thể phải cắt giảm sản xuất hoặc sa thải lao động để kiểm soát chi phí, dẫn đến tăng tỷ lệ thất nghiệp.

 

-Tăng lãi suất: Để kiểm soát lạm phát, ngân hàng trung ương có thể tăng lãi suất, điều này có thể làm giảm đầu tư và chi tiêu, làm chậm lại tăng trưởng kinh tế.

 

-Kỳ vọng lạm phát: Nếu người tiêu dùng và doanh nghiệp kỳ vọng rằng chi phí sản xuất sẽ tiếp tục tăng, họ có thể điều chỉnh hành vi tiêu dùng và giá cả, từ đó làm gia tăng áp lực lạm phát hơn nữa.

 

Ví dụ thực tế:

Một ví dụ điển hình của lạm phát do chi phí đẩy là cuộc khủng hoảng dầu mỏ vào thập niên 1970. Khi các nước OPEC quyết định cắt giảm sản lượng dầu và tăng giá dầu, chi phí năng lượng trên toàn thế giới tăng mạnh. Điều này dẫn đến sự gia tăng chi phí sản xuất cho hầu hết các ngành công nghiệp, từ đó đẩy giá hàng hóa và dịch vụ tăng cao, gây ra lạm phát trên diện rộng.

 

3.3. Lạm phát do cơ cấu (Structural Inflation): 

Xảy ra do sự mất cân đối trong cấu trúc của nền kinh tế, ví dụ như sự thiếu hụt cung cấp trong một ngành cụ thể hoặc việc điều chỉnh lương tăng đều đặn mà không có sự tăng năng suất.

Lạm phát do cơ cấu (Structural Inflation) là một loại lạm phát xuất hiện khi có những thay đổi hoặc bất cân đối cơ bản trong cấu trúc của nền kinh tế. Những thay đổi này có thể dẫn đến việc tăng giá cả hàng hóa và dịch vụ, không phải do sự gia tăng của tổng cầu (cầu kéo) hay sự gia tăng chi phí sản xuất (chi phí đẩy), mà do các yếu tố mang tính cơ cấu hoặc tổ chức của nền kinh tế.

Nguồn: Internet

Nguyên nhân của lạm phát do cơ cấu:

1. Thay đổi trong cơ cấu ngành kinh tế: 

   – Khi một nền kinh tế chuyển từ việc phụ thuộc nhiều vào một ngành (ví dụ: nông nghiệp) sang một ngành khác (ví dụ: công nghiệp hoặc dịch vụ), sự chuyển dịch này có thể tạo ra những gián đoạn trong cung cấp hàng hóa và dịch vụ, dẫn đến tăng giá.

   – Một số ngành có thể đối mặt với sự thiếu hụt cung cấp, trong khi các ngành khác có thể gặp khó khăn trong việc điều chỉnh sản xuất, dẫn đến tăng giá cục bộ và lan rộng trong nền kinh tế.

 

2.Thiếu hụt trong nguồn cung lao động hoặc kỹ năng:

   – Khi có sự thay đổi trong nhu cầu về kỹ năng lao động, chẳng hạn do tự động hóa hoặc chuyển dịch công nghệ, có thể xảy ra tình trạng thiếu hụt lao động có kỹ năng cần thiết trong một số ngành. Sự thiếu hụt này làm tăng chi phí lao động trong các ngành bị ảnh hưởng, và từ đó dẫn đến tăng giá sản phẩm.

 

3. Chuyển dịch sản xuất hoặc địa lý:

   – Khi sản xuất chuyển dịch từ khu vực này sang khu vực khác, hoặc khi các doanh nghiệp di dời cơ sở sản xuất sang các quốc gia khác, có thể dẫn đến chi phí sản xuất thay đổi. Điều này có thể tạo ra sự mất cân đối trong cung cầu của một số hàng hóa và dịch vụ, từ đó làm tăng giá.

 

4. Thay đổi trong chính sách kinh tế và thương mại:

   – Các chính sách thuế mới, quy định về môi trường, hoặc hạn chế thương mại có thể tạo ra chi phí mới cho các doanh nghiệp, làm giảm khả năng cung cấp hàng hóa và dịch vụ của họ và dẫn đến tăng giá.

   – Ví dụ, nếu một quốc gia áp đặt thuế quan mới đối với hàng nhập khẩu, điều này có thể làm tăng giá các sản phẩm nhập khẩu, dẫn đến lạm phát trong nước.

 

5. Tăng giá do kỳ vọng hoặc điều chỉnh giá cả cứng nhắc:

   – Trong một số trường hợp, các công ty có thể điều chỉnh giá cả định kỳ dựa trên các kỳ vọng về lạm phát tương lai, ngay cả khi không có sự thay đổi tức thời nào trong chi phí hoặc cầu. Điều này có thể gây ra lạm phát khi các điều chỉnh này không phù hợp với thực tế kinh tế.

 

Hậu quả của lạm phát do cơ cấu:

-Bất ổn giá cả kéo dài: Lạm phát do cơ cấu thường khó dự đoán và kiểm soát, vì nó không phải là kết quả trực tiếp của các chính sách tiền tệ hoặc tài khóa, mà do các thay đổi sâu rộng trong nền kinh tế.

 

-Tăng chi phí sản xuất và tiêu dùng: Khi lạm phát do cơ cấu xảy ra, chi phí sản xuất và giá cả tiêu dùng tăng lên, gây áp lực lên doanh nghiệp và người tiêu dùng.

 

-Gây ra bất bình đẳng kinh tế: Lạm phát do cơ cấu có thể ảnh hưởng khác nhau đến các nhóm kinh tế khác nhau, tạo ra sự phân chia về thu nhập và giàu nghèo trong xã hội.

 

-Cản trở tăng trưởng kinh tế: Sự bất ổn về giá cả do lạm phát cơ cấu có thể làm giảm lòng tin của nhà đầu tư và doanh nghiệp, từ đó kìm hãm sự tăng trưởng kinh tế.

 

Ví dụ thực tế:

Một ví dụ về lạm phát do cơ cấu có thể thấy ở các quốc gia đang phát triển, nơi mà nền kinh tế chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp. Sự chuyển dịch này có thể gây ra sự thiếu hụt lương thực hoặc các sản phẩm nông nghiệp, dẫn đến tăng giá trong ngắn hạn. Một ví dụ khác là khi một quốc gia thực hiện các chính sách bảo vệ môi trường nghiêm ngặt, dẫn đến tăng chi phí sản xuất và từ đó tăng giá sản phẩm.

Lạm phát tác động gì tới chứng khoán?: tại đây

Phần 2: Tại đây