CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA CÓ MỐI QUAN HỆ VỚI THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN NHƯ THẾ NÀO?

Mối quan hệ giữa các chính sách tài khóa và kinh tế rất phức tạp và ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế quốc gia. Chính sách tài khóa đề cập đến việc chính phủ sử dụng thuế và chi tiêu công để ảnh hưởng đến nền kinh tế. Mối quan hệ giữa chính sách tài khóa và nền kinh tế là mối quan hệ tương hỗ, nơi chính phủ sử dụng các công cụ tài khóa để điều chỉnh nền kinh tế nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô như tăng trưởng bền vững, lạm phát thấp và thất nghiệp thấp điều đó sẽ tác động trực tiếp đến thị trường chứng khoán.

(bạn có thể nghe bài viết trên youtube)

Để hiểu được vấn đề này, đầu tiên chúng ta cần hiểu chính sách tài khóa là gì?

Chính sách tài khóa (fiscal policy) là các biện pháp mà chính phủ sử dụng để điều chỉnh nền kinh tế thông qua việc thay đổi mức chi tiêu công và thuế khóa.

Chính sách tài khóa thường được sử dụng để đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô như: kiểm soát lạm phát, giảm thất nghiệp, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Các thành phần chính và mục tiêu của chính sách tài khóa.

Thành phần chính của chính sách tài khóa gồm có 2 loại đó là chi tiêu công và thuế khóa

Loại 1- Chi tiêu công (Government Spending): đó là chính phủ sẽ chi tiêu đầu tư giải ngân cho các dự án cơ sở hạ tầng.

Như ở Việt Nam người dân gọi cái tên thông dụng của công trình cơ sở hạ tầng đó là: Điện, đường, trường và trạm.

Về điện, như năm 2023 chính phủ Việt Nam đầu tư dự án Điện lưới 500kv mạch 3 kéo dài, thực hiện truyền tải điện từ miền Nam ra miền Bắc, tăng khả năng cung ứng điện.
Về đường thì có nâng cấp hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy (cầu, cảng, phà, khơi thông kênh rạch) và đường hàng không. Như năm 2024 là năm đầu tư tăng tốc của dự án xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành hướng tới trở thành một trong những trung tâm trung chuyển cảng hàng không của khu vực Đông Nam Á.

Về Trường, thì sẽ bố trí quỹ đất để xây dựng trường từ mẫu giáo đến đại học cho những địa phương đang thiếu trường học hoặc triển khai Đề án “Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2021-2030”do Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định về việc nâng cấp Ứng dụng công nghệ số và dạy học trực tuyến.

Về Trạm chính là nói đến lĩnh vực y tế,Chính phủ sẽ phê duyệt dự án đầu tư nâng cấp, mở rộng các bệnh viện, nâng cấp quy mô giường bệnh, cải tạo bệnh viện và nâng cấp thiết bị y tế

Dịch vụ công khác như: trồng cây xanh, vệ sinh đường xá, chuyển đổi số hoặc chương trình 135 dự án trồng rừng.
Chi tiêu công thì trong đó có những khoản Chi tiêu thường xuyên ví dụ Chi tiêu cho các hoạt động hàng ngày của chính phủ, bao gồm trả lương cho công chức và bảo trì cơ sở hạ tầng phục vụ các hoạt động của nhà nước, ngoài ra còn các chương trình phúc lợi xã hội.

Loại 2 – Thuế khóa (Taxation): thì trong đó có thuế trực tiếp và thuế gián tiếp

Thuế trực tiếp: là Thuế đánh trực tiếp vào thu nhập của cá nhân và doanh nghiệp ví dụ như: thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp.
Thuế gián tiếp: Thuế đánh vào hàng hóa và dịch vụ, cụ thể như:

+ Thuế giá trị gia tăng (VAT): Mọi người hay đi nhà hàng ăn uống mà nhà hàng có xuất hóa đơn thì phía dưới ghi Thuế suất 10% chính là thuế giá trị gia tăng viết tắt là VAT

+ Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB): Nhà nước muốn điều tiết tiêu dùng do sử dụng sản phẩm ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, môi trường,

như Thuốc lá thuế suất là 75%. Rượu bia thuế suất từ 35- 65%.

+ Thuế xuất nhập khẩu: Mục đích chính là để bảo vệ sản xuất trong nước, điều tiết thị trường và tạo nguồn thu cho ngân sách như: Hàng dệt may, khi nhập khẩu sẽ phải chịu thuế nhập khẩu, để bảo vệ ngành công nghiệp dệt may trong nước. Mức thuế suất sẽ giao động từ: 12 – 25% tùy loại sản phẩm.

Hoặc sản phẩm là thực phẩm nông sản, nhập khẩu phải chịu thuế để bảo vệ sản xuất nông nghiệp trong nước, đảm bảo an ninh lương thực và hỗ trợ người nông dân.Như thuế nhập khẩu Thịt bò giao động từ 10 – 40%. Mức thuế gián tiếp nữa chính là Thuế bảo vệ môi trường, một số hàng hóa gây tác động xấu đến môi trường như xăng dầu, than, và các sản phẩm chứa chất làm suy giảm tầng ozone.

Ví dụ: Thuế xuất của Xăng: 4.000 đồng/lít.

Mục tiêu của chính sách tài khóa chính là gì?

Có 3 mục tiêu trọng tâm của chính sách tài khóa là : ổn định kinh tế, Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phân phối thu nhập công bằng

Mục tiêu 1 – Ổn định kinh tế bằng cách kiểm soát lạm phát và giảm tỷ lệ thất nghiệp.

Về Kiểm soát lạm phát: là khi tình trạng lạm phát tăng cao lúc đó nhà nước điều chỉnh chi tiêu công và thuế khóa để kiểm soát mức tăng giá của hàng hóa.

Ví dụ năm 2022 khi nền kinh tế bắt đầu phục hồi sau đại dịch COVID-19 và lạm phát có dấu hiệu tăng, chính phủ Việt Nam tập trung đầu tư và các dự án có tác động dài hạn như nâng cấp cơ sở hạ tầng giao thông lớn, giúp giảm tắc nghẽn và giảm chi phí logistics.

Cũng trong năm 2022, để kích thích tiêu dùng và giảm áp lực lạm phát, Chính phủ Việt Nam đã thực hiện giảm thuế VAT từ 10% xuống 8% cho một số mặt hàng thiết yếu. Điều này giúp giảm giá thành bán lẻ của hàng hóa và dịch vụ, góp phần kiềm chế lạm phát. Việc giảm thuế VAT làm giảm chi phí mua sắm cho người tiêu dùng, góp phần giữ mức giá ổn định trong bối cảnh áp lực lạm phát tăng cao.

Để kiểm soát chi phí sản xuất trong nước, Chính phủ Việt Nam đã giảm thuế nhập khẩu đối với một số nguyên liệu đầu vào như thép, nhựa, và các vật liệu xây dựng. Ví dụ, trong năm 2021 và 2022, thuế nhập khẩu đối với một số loại thép, đã được giảm, để giúp ngành xây dựng giảm chi phí, từ đó kiềm chế giá thành sản phẩm cuối cùng. Việc giảm thuế nhập khẩu nguyên liệu, giúp hạ giá thành sản xuất, giảm áp lực tăng giá đối với các sản phẩm công nghiệp và xây dựng, góp phần kiểm soát lạm phát.

Trong các giai đoạn giá dầu thế giới tăng mạnh, chính phủ sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu để bù đắp giá, giúp ổn định giá xăng dầu trong nước. Làm giảm bớt áp lực tăng giá từ việc tăng chi phí vận chuyển và sản xuất, góp phần giữ lạm phát ở mức kiểm soát.

Về việc giảm tỷ lệ thất nghiệp: Tăng chi tiêu công để tạo việc làm hoặc giảm thuế để thúc đẩy đầu tư của doanh nghiệp.

Ví dụ việc Tăng chi tiêu công cho các dự án cơ sở hạ tầng lớn như Dự án đường cao tốc Bắc – Nam. Tạo việc làm trực tiếp, cho người lao động trong các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng, và gián tiếp qua các dịch vụ liên quan. Dự Án sân bay Long Thành Tạo hàng ngàn việc làm trong quá trình xây dựng và vận hành sân bay.

Về việc Giảm thuế thì chính phủ giảm thuế VAT từ 10% xuống 8% cho một số mặt hàng và dịch vụ Tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp bán hàng, tăng doanh thu để tạo thêm việc làm.

Mục tiêu thứ 2 – Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Đó là chính phủ Đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng và giáo dục để nâng cao năng suất và tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế dài hạn.

-Ví dụ Dự án đường cao tốc Bắc – Nam khi hoàn thành sẽ Cải thiện và tăng hiệu quả vận tải, giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp. Thúc đẩy phát triển các khu kinh tế, dọc tuyến đường cao tốc.

– Dự án sân bay quốc tế Long Thành, sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực logistics và vận tải hàng không trong khu vực. Thúc đẩy du lịch và giao thương quốc tế, góp phần vào tăng trưởng kinh tế.

-Tiếp theo là Dự án cảng biển Lạch Huyện tại Hải Phòng là cảng nước sâu quan trọng, giúp tăng cường năng lực vận tải biển của Việt Nam. Xây dựng cảng nước sâu có khả năng tiếp nhận tàu container lớn, đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa quốc tế. Tăng cường kết nối giao thương với các đối tác quốc tế, thu hút vốn đầu tư từ nước ngoài. Thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Mục tiêu thứ 3- Phân phối thu nhập công bằng.

Chính là việc Chính phủ áp dụng thuế lũy tiến và các chương trình phúc lợi để giảm chênh lệch thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống cho các nhóm thu nhập thấp.

Sử dụng thuế lũy tiến tức là người có thu nhập cao hơn sẽ có mức thuế lớn hơn,

người có thu nhập thấp thì mức thuế thấp hơn, nhằm đảm bảo tính công bằng trong việc phân phối thu nhập và giảm chênh lệch thu nhập giữa các tầng lớp trong xã hội.

Các chương trình phúc lợi như Chính phủ Việt Nam triển khai nhiều chương trình hỗ trợ dành cho các hộ nghèo và cận nghèo, bao gồm, trợ cấp tiền mặt, hỗ trợ y tế, giáo dục và nhà ở. Ví dụ miễn giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập cho con em các hộ nghèo. Hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh cho người nghèo thông qua chính sách bảo hiểm y tế. Tác động Giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của các hộ nghèo và cận nghèo. Giảm bớt gánh nặng tài chính, giúp các hộ nghèo có thể tiếp cận các dịch vụ y tế và giáo dục.

Vậy để đạt được 3 mục tiêu thì chính sách tài khóa có mấy loại?

Chính sách tài khóa được phân chia làm 2 loại đó là chính sách tài khóa mở rộng và chính sách tài khóa thắt chặt

Đầu tiên Chính sách tài khóa mở rộng tức là nhà nước tìm cách bơm tiền ra nền kinh tế, tạo cho tiền rẻ

Bằng cách tăng chi tiêu công: Để kích thích nền kinh tế, khi đang trong giai đoạn suy thoái hoặc tăng trưởng chậm.

=> Giai đoạn suy thoái về kinh tế, để thúc đẩy tăng trưởng, tạo nhiều việc làm thì các gói đầu tư công được thúc đẩy giải ngân vốn nhanh hơn.

Tiếp theo Giảm thuế: Để tăng thu nhập khả dụng của người dân và doanh nghiệp, khuyến khích tiêu dùng và đầu tư. Ví dụ như giảm thuế từ 10% còn 8% thì giá trị hàng hóa giảm, người dân thì được lợi từ giá cả hàng hóa và kích thích mua sắm giúp doanh nghiệp tăng trưởng doanh thu.

Loại thứ 2 là Chính sách tài khóa thắt chặt đó là việc Giảm chi tiêu công và tăng thuế

Giảm chi tiêu công: Để tránh lạm phát khi nền kinh tế đang phát triển quá nhanh.

Cụ thể bối cảnh 2011 Việt Nam đối mặt với lạm phát cao, vượt mức khoảng 20% trong một số tháng. Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát và cắt giảm các khoản chi tiêu không cần thiết.

Các dự án đầu tư công không cấp bách bị hoãn lại hoặc giãn tiến độ. Điều đó làm giảm lượng tiền bơm vào nền kinh tế để giảm lạm phát cung tiền.

Tăng thuế: là Để giảm chi tiêu và kiểm soát mức cầu trong nền kinh tế.

Ví dụ như Năm 2009, Chính phủ đã quyết định tăng thuế giá trị gia tăng (VAT) từ 5% lên 10% đối với một số mặt hàng tiêu dùng và dịch vụ theo thông tư số 131 năm 2008 của bộ tài chính. Mục tiêu là tăng thu ngân sách và giảm tiêu dùng cá nhân. Tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước, giúp giảm bớt áp lực tài chính và kiểm soát lạm phát. Giảm tiêu dùng cá nhân, từ đó giảm áp lực cầu trong nền kinh tế.

Chính sách tài khóa thắt chặt này không chỉ giúp giảm áp lực lạm phát mà còn tăng thu ngân sách nhà nước trong giai đoạn kinh tế gặp khó khăn, từ đó đảm bảo sự ổn định và bền vững của nền kinh tế trong dài hạn.

CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA CÓ TÁC ĐỘNG GÌ ĐẾN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN?

Tùy thuộc vào diễn biến của nền kinh tế, xảy ra tình trạng tăng trưởng lạm phát hay tăng trưởng GDP thì chính phủ sẽ có những chính sách tài khóa khác nhau ảnh hưởng vào từng ngành nghề và cũng sẽ tác động tích cực hoặc tiêu cực tới thị trường chứng khoán.

Cụ thể như khi xảy ra tình trạng GDP tăng trưởng kém, lạm phát gia tăng thì chính phủ áp dụng Chính sách tài khóa mở rộng tức là thúc đẩy đầu tư công như năm 2023 khởi công SIÊU dự án SÂN BAY LONG THÀNH thì các công ty liên quan đến hoạt động đầu từ công này sẽ được hưởng lợi từ việc rót vốn của chính phủ, khiến cho doanh nghiệp có thể có doanh thu và lợi nhuận cao hơn, làm tăng giá cổ phiếu.

Còn khi áp dụng Chính sách tài khóa thắt chặt ví dụ năm 2011. Khi chính phủ cắt giảm chi tiêu công để kiểm soát lạm phát, một số ngành phụ thuộc nhiều vào các dự án đầu tư công, như các công ty xây dựng cơ sở hạ tầng, có thể bị ảnh hưởng tiêu cực đến doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp, dẫn đến giảm giá cổ phiếu.

Như vậy đối với thị trường chứng khoán thì Cả chính sách tài khóa mở rộng và thắt chặt đều có tác động rõ rệt.

Chính sách mở rộng có thể thúc đẩy thị trường trong ngắn hạn nhưng có nguy cơ gây lạm phát và thâm hụt ngân sách trong dài hạn.

Ngược lại, chính sách thắt chặt có thể kiềm chế lạm phát và giảm thâm hụt ngân sách nhưng có thể làm giảm tăng trưởng kinh tế và tạo áp lực giảm giá cổ phiếu trong ngắn hạn.

Theo những gì mình vừa chia sẻ với anh chị và các bạn, chúng ta có thể thấy rằng tầm quan trọng của việc cân nhắc kỹ lưỡng khi áp dụng các biện pháp tài khóa để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của thị trường chứng khoán.

=>Với năm 2024 mục tiêu của Chính phủ Việt Nam luôn đặt trọng tâm là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nên chính sách tài khoán là mở rộng.

Biên tập
@Tuyết Mai Chứng Khoán